ผู้อำนวยการศูนย์อนามัยที่ 5 น.พ.ชลทิศ อุไรฤกษ์กุล
    
 
Untitled Document
Topic : วัดไชยวัฒนาราม จังหวัดพระนครศรีอยุธยา มรดกโลกวันที่ 8 ส.ค. 57 ถึง 8 ส.ค. 57
สร้างในสมัยพระเจ้าปราสาททอง สร้างบนที่ดินที่เป็นบ้านของพระราชชนนี เพื่อเป็นการถวายพระราชกุศลแก่พระราชมารดา ออกแบบให้มีแผนผังที่จำลองมาจากจักรวาล ตามความเชื่อโบราณ ประกอบด้วยพระปรางค์ประธาน แทน เขาพระสุเมรุ พระปรางค์บริวาร 4 องค์ แทนเขาสัตตบริภัณฑ์ เมรุทิศ เมรุราย แทนทวีปใหญ่น้อยต่างๆ ระเบียงคดแทนเขาจักรวาล
กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ทรงสันนิษฐานว่าพระเจ้าปราสาททองเป็นผู้สร้างวัดไชยวัฒนาราม เมื่อปี 2173 เพืออุทิศส่วนกุศลถวายพระราชมารดา มีนามว่า "นางอิน" โดยจำลองแบบปราสาทนครวัด ประเทศกัมพูชามาก่อสร้าง เมื่อครั้งที่เคยรบชนะกัมพูชา   (ที่มาของภาพ - )
ตั้งอยู่ริมฝั่งแม่น้ำเจ้าพระยาด้านตะวันตก ตรงข้ามพระตำหนักสิริยาลัย ของสมเด็จพระนางเจ้าพระบรมราชินีนาถ มีปรางค์ประธาน (รัตนมาหาธาตุ) สูง 35 เมตร ปรางค์บริวาร 4 องค์ ล้อมรอบระเบียงคด ภายในประดิษฐานพระพุทธรูปปางมารวิชัย 120 องค์ เมรุทิศทั้ง 8 ประดิษฐ์พระพุทธรูปทรงเครื่อง 12 องค์   พระอุโบสถอยู่ทางด้านทิศตะวันออกนอกระเบียงคด และเจดีย์คู่ เจดีย์เจ้าฟ้ากุ้งอยู่ทางทิศตะวันออกเฉียงเหนือ   (ที่มาของภาพ - )
ด้านนอกล้อมรอบด้วยกำแพง 3 ชั้น   (ที่มาของภาพ - )
แบบจำลองของจักรวาล ตรงกลางคือเขาพระสุเมรุ ยอดเขาพระสุเมรูคือสวรรค์ชั้นดาวดาวดึง เหนือเขาพระสุเมรุ คือสรวรรค์อีก 4 ชั้น ใต้เขาสุเมรุ คือมหาสมุทร เป็นนาคพิภพหรือบาดาล   (ที่มาของภาพ - จาก Web site (ขออนุญาตนำลง ณ.ที่นี้ด้วย))
บริเวณรอบเขาพระสุเมรุมี นทีสีทันดร (แม่น้ำ 7 สาย) และสัตตบริภัณฑ์ (ภูเขา 7 ลูก) ล้อมสลับกัน 7 ชั้น (ยุคนธร อสินธร กรวิก สุทํสนะ เนมินทร วินตกะ และอัสกัน) ถัดออกไปมีทวีปเป็นจำนวนมาก ที่สำคัญมี 4 ทิศคือ ทิศเหนือ อุตตรกุรุทวีป ทิศใต้ ชมพูทวีป ทิศตะวันออก ปุพพวิเทหทวีป ทิศตะวันตก อมรโคยานทวีป   (ที่มาของภาพ - จาก Web site (ขออนุญาตนำลง ณ.ที่นี้ด้วย)
สิ่งก่อสร้างในวัดไชยวัฒนาราม จำลองแบบ จากจักรวาล โดยปรางค์ประธาน แทน เขาพระสุเมรุ ปรางค์บริวารแทน สัตตบริภัณฑ์ เมรุทิศ เมรุราย แทนทวีปใหญ่น้อยทั้ง 4 ทิศ และระเบียงคดแทนเขาจักรวาล   (ที่มาของภาพ - จาก Web site (ขออนุญาตนำลง ณ.ที่นี้ด้วย))
ภาพจำลองของจักรวาล ที่ปรากฎในคัมภีร์ทางพุทธศาสนา   (ที่มาของภาพ - http://www.sriprawat.net/5.7.htm)
ปรางค์ประธาน   (ที่มาของภาพ - )
  (ที่มาของภาพ - )
พระปรางค์ประธาน เดิมคงมีการบุด้วยแผ่นโลหะปิดทอง โดยยึดกับองค์ประธานด้วยตะปู จนสังเกตได้ว่าที่ผิวพระปรางค์มีรอยตะปูเต็มไปหมด มีบันไดอิฐ ขึ้นไปสู่มุขด้านหน้า โดยมีบันไดขึ้นมุขทั้ง 4 ด้าน   (ที่มาของภาพ - )
ขึ้นบันไดอิฐของปรางค์ประธาน เพื่อดูภายในซุ้ม   (ที่มาของภาพ - )
ขึ้นบันไดอิฐของปรางค์ประธาน เพื่อดูภายในซุ้ม   (ที่มาของภาพ - )
ถ่ายภาพจากมุมสูง ยืนอยู่ด้านหน้าของซุ่มทางทิศตะวันออกของปรางค์ประธาน ด้านหน้าเป็นแม่น้ำเจ้าพระยา เห็นเมรุทิศ เมรุราย ด้านทิศตะวันออก องค์กลาง และองค์ขวา ด้านหน้าใกล้แม่น้ำคือเจดีย์คู่ด้านทิศใต้ ระหว่างเมรุทิศ คือระเบียงคดที่มีพระพุทธรูปปางมารวิชัย เศียรขาดทั้งหมด   (ที่มาของภาพ - )
เมรุทิศ เมรุราย และระเบียงคดที่ประดิษฐานพระพุทธรูปตลอดแนวระเบียงคด เดิมมีหลังคาคลุมแต่ได้ชำรุดไปหมดแล้ว   (ที่มาของภาพ - )
ปรางค์น้อยหรือศาลเจ้าแม่ดุสิต นอกระเบียงคด ริมกำแพงทางด้านเหนือ   (ที่มาของภาพ - )
  (ที่มาของภาพ - )
ปรางค์บริวาร (ด้านซ้ายสุด) เมรุทิศ เมรุราย (ตรงกลาง) และเจดีย์คู่ด้านทิศเหนือ (ขวาสุด)   (ที่มาของภาพ - )
เมรุทิศเมรุราย เป็นอาคารยอดเรียวแหลมตั้งอยู่รายรอบ 8 หลัง เป็นสถาปัตยกรรมก่ออิฐที่มีลักษณะพิเศษในสมัยอยุธยา พบที่นี่เพียงแห่งเดียว นักโบราณคดีสันนิษฐานว่าน่าจะเลียนแบบรูปทรงมาจาก "พระเมรุมาศ" ที่ใช้ในการถวายพระเพลิงพระบรมศพที่มีอยู่จริงในสมัยอยุธยา และคาดว่าสมเด็จพระเจ้าปราสาททองคงโปรดเกล้าให้สร้างอาคารรูปแบบนี้ขึ้น เพื่อถวายแด่พระราชชนนีของพระองค์ ที่สิ้นพระชนม์ไปก่อนที่พระองค์จะขึ้นครองราชย์ ในครั้งนั้นจึงจัดพิธีศพเพียงแม่ของขุนนางเท่านั้น สิ่งก่อสร้างนี้จึงเป็นประหนึ่งว่าทรงสร้างพระเมรุมาศจริงถวายให้พระราชชนนีอย่างสมพระเกียรติ   (ที่มาของภาพ - )
ระเบียงคด แต่ละมุมจะเป็นเมรุทิศ เมรุราย   (ที่มาของภาพ - ภาพจากบล๊อค OK Nation )
  (ที่มาของภาพ - )
ผนังด้านนอกของเมรุทิศ เมรุรายเป็นภาพปูนปั้นเรื่องพุทธประวัติ ถนังละ 1 ตอน เนื้อเรื่องต่อเนื่องกันจนครบวงรอบ รวมทั้งหมด 12 ตอน เริ่มจาก เมรุทิศเมรุรายด้านทิศตะวันออกเฉียงใต้ เป็นตอนการอภิเษกสมรสของพระเจ้าสุทโธทนะและพระนางสิริมหามายา ไล่เลียงไปจนจบที่ตอนงานถวายพระเพลิงพระบรมศพพระพุทธเจ้า ปัจจุบันภาพปูนปั้นได้หลุดล่วงไปมากแล้ว    (ที่มาของภาพ - )
พระพุทธรุปทรงเครื่อง ที่อยู่ในเมรุทิศ เมรุราย ภายในซุ้มเรือนแก้ว ลงรักปิดทอง ที่ฝ้าเพดานทำด้วยไม้ประดับลวดลายลงรักปิดทอง ผนังภายในเมรุทิศ เมรุรายมีภาพจิตกรรมฝาผนัง    (ที่มาของภาพ - )
  (ที่มาของภาพ - )
  (ที่มาของภาพ - )
ระเบียงคด เดิมมีหลังคาคลุม ประดิษฐานพระพุทธรูปปางมารวิชัย อยู่เรียงรายตามระเบียงคด (นับรวมทั้งหมด 120 องค์) แต่น่าเสียดายที่ส่วนใหญ่ถูกตัดเศียรไปก่อนที่กรมศิลปากรจะเข้ามาบูรณะ   (ที่มาของภาพ - ภาพจากบล็อค OK nation)
ภาพถ่ายจากมุมสูง ยืนอยู่ที่ซ้มด้านทิศตะวันออกของปรางค์ปะธาน ด้านหน้าคือเมรุทิศ เมรุราย ด้านทิศตะวันออก องค์กลาง ส่วนเจดีย์ใกล้แม่น้ำ 2 องค์คือเจดีย์คู่ เป็นเจดีย์ย่อมุม 12 ด้าน   (ที่มาของภาพ - )
เจดีย์คู่ สันนิษฐานว่าบรรจุพระอัฐิ หรือสร้างถวายพระราชกุศลแด่พระราชนก และพระราชชนนี ของพระเจ้าปราสาททอง การสร้างเจดีย์คู่หน้าอุโบสถ ได้รับความนิยมสืบเนื่องจนถึงสมัยรัตนโกสินทร์ ดังพบที่วัดพระแก้ว กทม.   (ที่มาของภาพ - )
  (ที่มาของภาพ - )
  (ที่มาของภาพ - )
ด้านซ้ายมือเป็นต้นไม้ใหญ่ (ต้นลำโรง ?) ด้านขวาเป็นเจดีย์เจ้าฟ้ากุ้ง (เจ้าฟ้าธรรมาธิเบศร์) เป็นพระราชโอรสในสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศ และเป็นผู้ประพันธ์กาพย์เห่เรือซึ่งเป็นที่รู้จักกันดี พงศาวดารกล่าวว่าพระองค์ถูกกล่าวหาว่าเป็นชู้กับเจ้าฟ้าสังวาลย์ พระสนมของพระราชชนก  จึงถูกเฆี่ยนจนสิ้นพระชนม์ แล้วนำศพมาฝังที่วัดไชยวัฒนาราม เนื่องจากวัดแห่งนี้เป็นสถานที่ถวายพระเพลิงพระศพเจ้านายตามที่กล่าวไว้ในพงศาวดาร และตามธรรมเนียมยังกำหนดให้ต้องจัดการฌาปนกิจศพ ณ.วัดที่อยู่นอกเมืองอีกด้วย ส่วนพิธีที่จัดไว้ในตัวเมืองจะสงวนไว้เฉพาะพระบรมศพของกษัตริย์ และพระบรมวงศานุวงศ์ชั้นสูงเท่านั้น และธรรมเนียมนี้ก็ยังสืบทอดกันมาจนถึงสมัยรัตนโกสินทร์   (ที่มาของภาพ - คัดลอกจากหนังสือท่องเที่ยว เรียนรู้ กรุงศรีอยุธยา)
เจดีย์เจ้าฟ้ากุ้ง คาดเดากันว่า หลังจากถวายพระเพลิงแล้ว แล้วนำพระอัฐิมาบรรจุไว้ในเจดีย์องค์นี้  ส่วนเจดีย์องต์เล็กที่อยู่ข้างเคียงที่พังทลายไปแล้ว และมีขนาดเล็กกว่า อาจเป็นเจดีย์บรรจุพระอัฐิ ของเจ้าฟ้าสังวาลย์ซึ่งสิ้นพระชนม์ในคราวเดียวกัน   (ที่มาของภาพ - )
ปรางค์น้อยหรือศาลเจ้าแม่ดุสิต สันนิษฐานว่าเป็นพระนมเอกในสมเด็จพระนารายณ์มหาราช   (ที่มาของภาพ - )
กำแพงวัดด้านนอก ส่วนที่ติดกับแม่น้ำเจ้าพระยา    (ที่มาของภาพ - )
ภาพนี้ถ่ายจากด้านข้างเพื่อให้เห็นฐานของอุโบสถ และพระประธานในอุโบสถ ด้านหนังคือปรางค์ประธาน เมรุทิศ เมรุราย   (ที่มาของภาพ - )
  (ที่มาของภาพ - )
  (ที่มาของภาพ - )
อุโบสถจะอยูทางทิศตะวันออกของพระปรางค์   (ที่มาของภาพ - )
พ.ศ.2310 พม่าล้อมกรุงศรีอยุธยาไว้ วัดไชยวัฒนารามถูกดัดแปลงเป็นค่ารบ หลังจากนั้นก็ถูกทิ้งร้าง มีคนร้ายขโมยเศียรพระ ลักลอบขุดหาสมบัติ และขนอิฐไปขาย   (ที่มาของภาพ - )
ปี พ.ศ.2534 ในหลวงและพระราชินีเสด็จพระราชดำเนินมาที่วัดไชยวัฒนาราม 4 ครั้ง ล้นเกล้าทั้ง 2 พระองค์สนใจเป็นพิเศษ พร้อมทั้งมีรับสั่งให้บูรณะปฏิสังขรณ์ ทำให้หน่วยงานหลายฝ่ายที่เกี่ยวข้อง ร่วมแรงร่วมใจกันพัฒนาจนได้รับการขึ้นทะเบี่ยนเป็นมรดกโลก เพื่อเฉลิมพระเกียรติ พระชนมายุ 60 พรรษาของสมเด็จพระบรมราชินีนาถ ปี พ.ศ.2535   (ที่มาของภาพ - )
ในปี พ.ศ.2539 ควีนส์อลิซาเบธที่ 2 แห่งประเทศอังกฤษได้เสด็จทอดพระเนตรการแสดง ชนช้างของสมเด็จพระศรีสุริโยทัย เรื่องคนดีศรีอยุธยา ทำให้ภาพวัดไชยวัฒนารามปรากฎในสื่อทั้งทางโทรทัศน์ สิ่งพิมพ์ และ Web site จึงเป็นที่รู้จักกันทั่วโลก   (ที่มาของภาพ - )
  (ที่มาของภาพ - )